Anabole steroïden zijn kunstmatige stoffen die lijken op het mannelijke geslachtshormoon testosteron. Ze worden meestal toegediend via injecties in de spier of via orale inname (tabletten of capsules). Na opname komen ze in de bloedbaan terecht.
Een groot deel van het testosteron in het bloed zit vast aan transporteiwitten, zoals SHBG (sex hormone binding globulin) en albumine. Slechts een klein deel is vrij. Juist dit vrije testosteron is biologisch actief: het kan cellen binnengaan en effecten veroorzaken.
Binding aan de androgeenreceptor
Vrij testosteron (of een anabool steroïd) kan zich vastmaken aan de androgeenreceptor. Dat is een soort “ontvanger” in de cel voor deze stoffen. Na het vastmaken verandert de receptor van vorm en gaat hij naar de kern van de cel. Daar beïnvloedt hij de aflezing van genen die betrokken zijn bij:
- het maken van eiwitten (eiwitsynthese)
- spierherstel
- spiergroei (hypertrofie)
- remming van spierafbraak
Gevolg: toename van spiermassa en spierkracht, vooral in combinatie met krachttraining en voldoende voeding.
Drie belangrijke routes in de cel
Eenmaal in de cel kan testosteron (of een anabool steroïd) verschillende paden volgen:
Directe werking via de androgeenreceptor
Testosteron of het anabool steroïd bindt rechtstreeks aan de androgeenreceptor en activeert spieropbouwende processen.
Effecten:
- Sneller spierherstel
- Toename van spiermassa
- Meer kracht
- Positieve stikstofbalans
Mogelijke gevolgen/bijwerkingen:
- Onderdrukking van de eigen testosteronproductie (hypothalamus–hypofyse–testis-as)
- Krimp van de testikels
- Verminderde spermaproductie en vruchtbaarheid
Omzetting naar dihydrotestosteron (DHT)
Een deel van het testosteron wordt door het enzym 5-alfa-reductase omgezet in dihydrotestosteron (DHT). DHT bindt nog sterker aan de androgeenreceptor dan testosteron.
Effecten:
- Versterkte androgene werking
- Toename lichaams- en gezichtsbeharing
- Verhoogde talgproductie
Mogelijke gevolgen/bijwerkingen:
- Acne
- Versnelde haaruitval bij erfelijke aanleg
- Prostaatvergroting
- Verergering van agressie of prikkelbaarheid
Niet alle anabole steroïden worden (even sterk) omgezet in DHT. Dit verschilt per middel.
Omzetting naar oestrogeen
Testosteron kan via het enzym aromatase worden omgezet in oestrogeen. Dit gebeurt vooral in vetweefsel.
Effecten:
- Speelt een rol bij botgezondheid
- Beïnvloedt vochtbalans
Mogelijke gevolgen/bijwerkingen:
- Vocht vasthouden
- Verhoogde bloeddruk
- Gynaecomastie (borstvorming bij mannen)
- Emotionele schommelingen
Ook hier geldt: sommige anabole steroïden aromatiseren sterk, andere nauwelijks of helemaal niet.
Waarom verschillen de effecten per persoon en per middel?
Welke effecten en bijwerkingen optreden, hangt af van meerdere factoren:
- Het gebruikte middel (chemische structuur)
- Dosering en gebruiksduur
- Combinaties van middelen (stacking)
- Individuele gevoeligheid voor androgenen of oestrogenen
- Vetpercentage en genetische aanleg
- Leeftijd en hormonale uitgangssituatie
Gevolg: twee mensen kunnen hetzelfde middel gebruiken en toch heel verschillende effecten en bijwerkingen ervaren.